Bijvoeren

Emotie. Het probleem is emotie. Een van honger verzwakt edelhertje, op haar zij in een ondiepe half bevroren plas in de Oostvaardersplassen, met haar kop onder water, spartelend, gorgelend. Een laatste akelige stuiptrekking, en dan niks meer. Dood. De camera draait weg. Dit beeld drong afgelopen week (net als vorige winter) veelvuldig mijn huiskamer binnen en riep de vraag op wat we in godsnaam in de Oostvaarderplassen aan het doen zijn. Is het natuur of een dierentuin? Blijven we eraf of gaan we interveniëren?

Het stervende hertje grijpt je onvermijdelijk bij de strot. Zo aangrijpend en zielig, ik denk: moet dat nou? En dat is precies de bedoeling. Dat het mij in de ziel raakt, dat ik wakker geschud wordt, dat ik er iets van ga vinden, gelijk. Shocking news werkt. Maar is dat wel zuivere journalistiek? Wordt er niet bewust op mijn emoties ingespeeld? Want het voorgeschotelde beeld is een haast te perfect filmisch drama. De stervende zwaan, life. Zie het liggen: klein, weerloos, uitgehongerd en aan zijn lot overgelaten. De filmploeg moet hebben gesmuld: wat een shot, wat een timing. Dit was hét beeld dat ze zochten voor hun nieuwsitem.

Maar het beeld van het lijdende hertje is helemaal niet een weergave van de werkelijke situatie in de Oostvaardersplassen. Eerder de ultieme representatie van het drama dat zich in de ogen van de journalisten (op dit moment) voltrekt: hongersnood in een 5600 hectare grote dierentuin. En dan het spartelende hertje als spraakmakend symbool van de schrijnende toestand daar, een pakkend logo, zoals ook de zwemmende ijsbeer dat is voor de mondiale klimaatverandering.

Het is een beperkt beeld. De andere kant is dat de Oostvaarderplassen voor Nederlandse natuurbegrippen, over het hele jaar bezien, een omvangrijk en prima functionerend gebied is. En dat grootschalige sterfte als gevolg van beperkte voedselbronnen doodnormaal (haha) is bij vogels en andere dieren in de wintermaanden. Onze achtertuinen, parken, bossen, heidevelden en uiterwaarden zijn ware slachtvelden. Alleen zien we dat niet, of willen het niet zien, en zijn ervan vervreemd geraakt. OK, voor de grazers zijn de migratiemogelijkheden in het natuurgebied beperkt en droge gronden schaars, dat kan beter, maar ecologen over de hele wereld stellen dat het normaal is dat bij dergelijke groepen grazers (2500) ongeveer een derde van de populatie in de winter sterft, zowel met als zonder natuurlijke vijanden. Ook in Afrika, ook in Rusland, ook in de Oostvaardersplassen en ook op de Veluwe.

Het probleem bij ons (mensen) is emotie, medelijden. We vereenzelvigen ons met het dierenleed dat ons zo smeuďg voorgeschoteld wordt. We denken op een gegeven moment daadwerkelijk dat het moreel juist is om je te ontfermen over dat arme zielige hertje en haar noodlottige familie. Net als staatssecretaris Bleker die (tegen het advies van commissie-Gabor in) uit sympathie wil bijvoeren. Ik denk dan: hoezo? Die andere herten lopen toch ook gewoon door? Wat híj zou moeten doen, is die EHS afmaken (in plaats van stilleggen), zodat zijn hertjes lekker naar de Veluwe kunnen rennen. Probleem opgelost.

En trouwens, zo slecht hebben die beesten het niet. Eigenlijk zijn de Oostvaardersplassen een soort mega gated community, en die grazers verwende nesten. Een flinke lap privégrond in de Noordvleugel van de Randstad, een mooi stevig hek eromheen. Zon rondom, vrijwel onbebouwd, geen verkeer, een eigen voedselvoorziening, voldoende ontmoetingsplekken, veel privacy en af en toe een voedselpakketje. In Afrika zouden ze jaloers zijn.

Marc Nolden

 
---
Deze column is onderdeel van een reeks. Het zijn beschouwingen over ruimtelijke kwaliteit en verschijnen maandelijks op de website van de provincie Gelderland: Gelders Bouwmeesterschap.>>