No logo

In de Gelderlander stond laatst iets geks. Of meer iets grappigs. Iemand uit Tiel had de memorabele leeftijd van 75 jaar bereikt. Op zich geen nieuws, maar het ging om een prominent. Iedereen kende hem, een gezicht van het dorp, en ook daar buiten. Sterker nog: al in de jaren vijftig en zestig verschenen boeken over zijn leven. Later verscheen hij zelfs op Nationale televisie en wist hij vele mensen en vooral gezinnen te beroeren met zijn morele en culinaire uitspraken. Hoewel hij er altijd wat vreemd uitzag in zijn rode maatpak, herinneren de meesten van ons hem als een goedlachse betrouwbare boerenknaap: een inspirator, een anker, een voorbeeld. De jarige in kwestie, de man die ons al 75 jaar Betuwe-jam door de strot wil duwen, bleek Flipje Tiel te zijn!

Lang zal die hopelijk niet meer leven. Flipje Tiel. Dat is toch geen logo? Kom op. Een wandelende framboos, met ledematen van rode besjes, een arisch modelhoofd (blond haar, blauwe ogen) en daarop een koksmuts(?) met zijn naam erop. En maar lachen. Nog steeds. Nou, als ik een oude man van 75 was, Flipje heette, eruit zag als een blije kleuter en anno 2010 nog steeds in een versleten frambozenpak moest rondstrompelen om dag in dag uit jam aan de man te brengen, dan zag ik het leven acuut niet meer zitten.

En toch is het wel interessant, want de stad Tiel is trots op dit oubollige fruitpoppetje. Flipje heeft er een manshoog standbeeld en staat in miniatuur bovenop 25 ANWB-straatwegwijzers. In Cuba heb je beelden van Fidel en Ché, in Moskou van Marx, Lenin en Stalin en in Tiel... van Flipje. Maar goed. Ook de streek, de Betuwe, omarmt Flipje. 'Flipje is na 75 jaar nog steeds een ijzersterk merk', zegt Peter Schipper van het Flipje & Streekmuseum in het krantenartikel. Zowel Tiel als het omliggende tuinbouwlandschap willen kennelijk hun identiteit blijven ontlenen aan dit logo uit 1935.

Nu begrijp ik best dat Flipje, achteraf bekeken (maar dat is altijd makkelijk praten), een goeie reclamestunt was en als beeldmerk heeft bijgedragen aan de economische voorspoed van een Tielse jamfabriek en de lokale fruitteelt. Maar je ent je stad toch niet op een poppetje uit een jamreclame? Op een mascotte van zoet broodbeleg? Op een commercieel product? En sowieso, het jambedrijf De Betuwe is hartstikke falliet. Werd in 1961 al onderdeel van Unilever, in 1965 samengevoegd met Calvé in Delft (die doodleuk fruit importeerde van over de gehele wereld) en werd in 1987 overgenomen door het Zwitserse Hero, die de jamproductie naar Breda verhuisde en de Tielse vestiging in 1993 sloot. Flipje is al 17 jaar dood.

Waarom dan toch Flipje? Welk succes symboliseert deze mythe? Doet Flipje eigenlijk wel recht aan de moderne regiostad die Tiel wil zijn, met haar moedige Waalfront in aanbouw? Hoe verhoudt Flipje zich ten opzichte van de Betuwse Bloem: de ambitie om van het Gelderse rivierengebied een efficiënt duurzaam tuinbouwcluster te maken? En is de Betuwelijn (plus A15) niet al lang het nieuwe beeldmerk van de regio?

Marc Nolden

 
---
Deze column is onderdeel van een reeks. Het zijn beschouwingen over ruimtelijke kwaliteit en verschijnen maandelijks op de website van de provincie Gelderland: Gelders Bouwmeesterschap.>>